Amerykańskie Towarzystwo Radioterapii Onkologicznej (ASTRO) zaktualizowało wytyczne dotyczące napromieniania raka gruczołu krokowego we wczesnym stadium. Zastępują one zalecenia z 2018 roku i wskazują, że krótsze schematy leczenia dają porównywalną kontrolę nowotworu, a pacjentów obciążają mniej.

Na czym polega hipofrakcjonowanie

Radioterapia zewnętrzna jest jedną ze standardowych metod leczenia raka prostaty ograniczonego do gruczołu. Klasycznie podaje się ją w wielu małych dawkach, czyli frakcjach. Hipofrakcjonowanie polega na tym, że każda dawka jest większa, a sesji jest mniej, przy zachowaniu podobnego efektu terapeutycznego.

Wytyczne wyróżniają dwa warianty:

• umiarkowane hipofrakcjonowanie – leczenie trwa zwykle od czterech do sześciu tygodni;
• ultrahipofrakcjonowanie – najczęściej w formie stereotaktycznej radioterapii (SBRT), pięć sesji w ciągu jednego do dwóch tygodni.

Co zalecają eksperci

Umiarkowane hipofrakcjonowanie jest zalecane zamiast schematu klasycznego we wszystkich grupach ryzyka, jeśli pacjent wybiera radioterapię zewnętrzną. Autorzy powołują się na badania z udziałem ponad 7 tys. chorych, w których długoterminowo uzyskano podobną kontrolę choroby, porównywalne działania niepożądane i jakość życia. Zalecenie nie zależy od wieku, chorób towarzyszących, anatomii ani wyjściowej funkcji układu moczowego. Decyzję o terapii hormonalnej należy podejmować niezależnie od wyboru schematu napromieniania.

Ultrahipofrakcjonowanie jest zalecane m.in. u chorych z rakiem niskiego ryzyka, którzy nie chcą aktywnego nadzoru, oraz z rakiem pośredniego ryzyka. W chorobie wysokiego i bardzo wysokiego ryzyka to opcja zalecana warunkowo. Gdy pacjent ma wyraźne objawy ze strony dolnych dróg moczowych, warunkowo preferuje się umiarkowane hipofrakcjonowanie, ponieważ krótszy schemat może zwiększać ryzyko powikłań urologicznych. Napromienianie węzłów chłonnych miednicy w schemacie ultrahipofrakcjonowanym powinno odbywać się tylko w ramach badań klinicznych.

Przewodniczący grupy roboczej, dr Scott C. Morgan, ocenił: „SBRT przeszła z obiecującej alternatywy do standardowej opcji leczenia wielu pacjentów z rakiem prostaty ograniczonym do narządu”.

Dawki i technika

Dla schematów umiarkowanych wymienia się 6000–6200 cGy w 20 frakcjach lub 7000 cGy w 28 frakcjach. W ultrahipofrakcjonowaniu warunkowo zaleca się 3625–4000 cGy w pięciu frakcjach, a schematy o mniejszej liczbie frakcji tylko w badaniach klinicznych.

Wytyczne podkreślają też precyzję: planowanie z użyciem rezonansu magnetycznego tam, gdzie to zasadne, codzienną kontrolę ruchu narządów i technikę modulowanej intensywności dawki. Przy ultrahipofrakcjonowaniu warunkowo zaleca się śledzenie ruchu w trakcie sesji, a stosowanie przekładek odbytniczych omawia się w ramach wspólnego podejmowania decyzji.

Co to oznacza dla polskich pacjentów

Są to zalecenia amerykańskiego towarzystwa, więc w Polsce nie obowiązują automatycznie. Polscy onkolodzy radioterapeuci korzystają jednak z podobnych danych naukowych i wytycznych międzynarodowych, a o schemacie leczenia decyduje zespół w konkretnym ośrodku. Dostępność metod zależy od wyposażenia placówki, zwłaszcza w przypadku SBRT i zaawansowanego obrazowania.

W praktyce krótsza terapia oznacza mniej dojazdów do ośrodka i mniej czasu poza pracą, co bywa istotne dla osób mieszkających daleko od dużych centrów onkologicznych. Autorzy wytycznych zwracają uwagę, że w USA stosowanie tych schematów różni się w zależności od wieku, rasy, sytuacji społeczno-ekonomicznej i miejsca leczenia, dlatego równy dostęp powinien pozostać priorytetem. Pacjent, który rozważa radioterapię, może zapytać lekarza o dostępne schematy i ich wpływ na dolegliwości urologiczne.

Źródło: Medical Xpress – „Guideline on shorter-course radiation therapy for localized prostate cancer updated”